Fundamenty zarządzania pieniędzmi

Pod koniec będziesz umieć wymienić trzy funkcje pieniądza i powiedzieć, jak dobrze pełnią je gotówka, pieniądz bankowy i kryptowaluty.

Wyobraź sobie, że strzyżesz włosy, a chcesz jajek. Bez pieniędzy musiałbyś znaleźć rolnika, który akurat dziś chce się ostrzyc. To handel wymienny, a on jest powolny.

Pieniądze to rozwiązują. Pełnią jednocześnie trzy funkcje:

• Płacenie: prawie każdy je przyjmuje, więc możesz wymienić pracę na rzeczy.
• Mierzenie: ceny są w nich podawane, więc możesz porównać strzyżenie z tuzinem jajek.
• Przechowywanie: możesz je mieć dziś, a wydać w przyszłym miesiącu.

Ekonomiści nazywają je środkiem wymiany, miernikiem wartości i środkiem przechowywania wartości. Budżet korzysta z funkcji „mierzenia”, oszczędności z funkcji „przechowywania”, a inflacja to coś, co funkcję „przechowywania” stopniowo osłabia.

Środek wymiany to wszystko, co ludzie przyjmują w zamian za towary i pracę. Pieniądze działają dzięki zaufaniu: piekarka bierze od ciebie 5 € (lub 5 $), bo wie, że jej dostawca weźmie je od niej.

Dziś większość płatności w ogóle obywa się bez banknotów. Płatność kartą lub przelew bankowy przesuwa pieniądz bankowy, czyli liczbę na koncie, od ciebie do kogoś innego. To wciąż pieniądz, bo wszyscy go przyjmują.

Ta funkcja działa tylko wtedy, gdy coś jest powszechnie akceptowane. Karta podarunkowa do jednego sklepu to kiepski środek wymiany: przydatna tam, bezużyteczna już w sklepie obok.

Miernik wartości to wspólna miara cen. Ponieważ czynsz, kawa i pensje są wyrażone w tej samej jednostce, możesz zadawać przydatne pytania: czy ten telefon jest wart dwóch tygodni jedzenia? Czy mój dochód pokrywa czynsz?

Dobra miara musi mieć mniej więcej stałą długość. Gdyby jednostka z tygodnia na tydzień mocno zmieniała wartość, każdą metkę, pensję i umowę trzeba by ciągle przepisywać.

Na tej funkcji opiera się twój budżet. Kiedy planujesz przyszły miesiąc w euro lub dolarach, zakładasz, że 100 za cztery tygodnie będzie znaczyć mniej więcej 100.

Środek przechowywania wartości pozwala zarobić dziś, a wydać później: na wakacje, w nagłych sytuacjach, na starość.

W skali tygodni i miesięcy pieniądze całkiem dobrze przechowują wartość. W ciągu wielu lat powoli tracą jednak siłę nabywczą, bo ceny ogólnie rosną. Ten wzrost to inflacja. Na przykład przy 3 % rocznie 100 po 10 latach kupuje tylko około 74 % tego, co wcześniej. Rozdział Inflacja: dlaczego gotówka traci na wartości pokazuje, jak się ją mierzy.

Trzymanie pieniędzy ma więc koszt, którego nie widzisz na wyciągu: liczba pozostaje taka sama, ale co roku kupuje trochę mniej. Dlatego konta oszczędnościowe płacą odsetki, a długoterminowe plany potrzebują czegoś więcej niż gotówki w szufladzie.

Jak różne rodzaje pieniędzy pełnią trzy funkcje?

• Gotówka (banknoty banku centralnego i monety): przyjmowana prawie wszędzie przy płatności osobiście, ceny są w niej podawane, a w krótkim okresie dobrze trzyma wartość.
• Pieniądz bankowy (saldo na twoim koncie bankowym): pełni wszystkie trzy funkcje. Depozyty w banku są objęte ochroną depozytów do określonej kwoty: 100 000 € na osobę w jednym banku w UE, 250 000 $ na deponenta w każdym banku ubezpieczonym w FDIC w USA. Pieniądze trzymane w aplikacji, która nie jest bankiem, nie są automatycznie depozytem bankowym; to, co obowiązuje, określa regulamin dostawcy.
• Kryptowaluty: niektórzy nimi płacą, ale niewiele sklepów podaje w nich ceny, a ich wartość w euro lub dolarach może się bardzo zmienić w ciągu dnia. Dlatego pełnią te funkcje nierówno. Nie są objęte ochroną depozytów.

• Pieniądze służą do płacenia (środek wymiany), mierzenia (miernik wartości) i przechowywania wartości (środek przechowywania wartości).
• Gotówka i pieniądz bankowy pełnią w codziennym życiu wszystkie trzy funkcje; inflacja powoli osłabia funkcję przechowywania.
• Kryptowaluty pełnią te funkcje nierówno, bo ich wartość może się mocno wahać.

Ceny kryptowalut mogą gwałtownie rosnąć i spadać – możesz stracić część lub całość włożonych pieniędzy. Kryptowaluty nie są objęte ochroną depozytów. Ta lekcja ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady finansowej.

Dalej: gdzie właściwie co miesiąc znikają twoje pieniądze? Gdzie znikają twoje pieniądze: potrzeby, przyjemności i ukryte wydatki