Rodzaje kryptowalut

Otwórz dowolną listę cen kryptowalut, a zobaczysz tysiące nazw. Wygląda to chaotycznie, ale większość z nich wykonuje jedno z kilku zadań. Pomyśl o pojazdach: marek jest niezliczenie wiele, ale rodzajów tylko kilka, na przykład samochody osobowe, autobusy i ciężarówki.

Najbardziej przydatne pytanie o każde kryptoaktywo brzmi: do jakiego zadania zostało zbudowane? W tym rozdziale podzielisz krypto na główne rodzaje: coiny płatnicze, platformy smart kontraktów, tokeny z zadaniem, stablecoiny i memecoiny.

Jako przykłady każdego rodzaju podajemy prawdziwe coiny. Wymienienie coina tutaj ma go opisać; to nie jest rekomendacja, a kategoria nic nie mówi o tym, jak coin sobie poradzi.

Pierwszym zadaniem, do którego zbudowano krypto, jest przenoszenie wartości. Bitcoin (BTC), uruchomiony w 2009 roku, jest oryginałem. Niektórzy nazywają go też „cyfrowym złotem” i trzymają jako środek przechowywania wartości; inni kwestionują, czy może pełnić tę rolę.

Inne coiny skupiają się na płatnościach, idąc na inne kompromisy. Litecoin (LTC) ma na przykład szybsze bloki, a Bitcoin Cash (BCH) odłączył się od Bitcoina w 2017 roku, żeby umożliwić większe bloki.

Te sieci robią głównie jedno: zapisują, kto komu co wysłał.

W 2015 roku Ethereum dodało coś nowego: smart kontrakty, programy, które działają w blockchainie i wykonują się automatycznie. Dzięki temu księga stała się platformą, na której każdy może budować aplikacje do pożyczania, handlu, gier czy cyfrowych przedmiotów kolekcjonerskich.

Każda platforma ma własny natywny coin, którym płaci się opłaty sieciowe i który w sieciach proof of stake służy do zabezpieczania sieci: na przykład ETH w Ethereum czy SOL w Solanie.

Platformy konkurują szybkością, kosztami, bezpieczeństwem i tym, ilu deweloperów i użytkowników przyciągną. Te podstawowe sieci nazywa się też blockchainami warstwy 1 (layer 1).

Wiele kryptoaktywów nie ma własnego blockchaina. To tokeny, które działają na platformie takiej jak Ethereum i pełnią określoną rolę:

• Tokeny użytkowe (utility tokens) służą do płacenia za usługę, jak LINK (Chainlink, który dostarcza do blockchainów dane z zewnątrz, na przykład ceny).
• Tokeny zarządzania (governance tokens) pozwalają posiadaczom głosować nad tym, jak prowadzony jest protokół, jak UNI (Uniswap). Prawo głosu to nie własność; zwykle nie daje udziału w zyskach.
• Tokeny gier i metawersum, takie jak SAND i MANA, są używane w konkretnych grach lub wirtualnych światach.

Na jednym końcu są stablecoiny, zbudowane po to, by się nie ruszać. Każdy ma utrzymywać wartość jednej jednostki waluty: USDC śledzi dolara amerykańskiego, a EURC euro. Służą do przenoszenia pieniędzy w blockchainach i do trzymania stabilnej wartości między transakcjami, ale mogą stracić powiązanie z walutą.

Na drugim końcu są memecoiny, zbudowane wokół żartu lub internetowej społeczności, jak DOGE. Za większością nie stoi żaden produkt ani dochód. Ich cena porusza się głównie pod wpływem uwagi i spekulacji, co czyni je jednymi z najbardziej ryzykownych kryptoaktywów w ogóle.

Oba rodzaje dostaną własny rozdział w dalszej części tego kursu.

• Coiny płatnicze przenoszą wartość, a platformy smart kontraktów uruchamiają aplikacje na własnych blockchainach warstwy 1.
• Tokeny wykonują zadanie na platformie: usługę, głosowanie albo grę.
• Stablecoiny mają stać w miejscu; memecoiny poruszają się pod wpływem uwagi.

Gdy trafisz na nowego coina, najpierw zapytaj: do jakiego zadania go zbudowano i kto go kontroluje? Wiele aktywów pasuje do więcej niż jednej szufladki, a kategoria nie jest znakiem jakości.

Ceny kryptowalut mogą gwałtownie rosnąć i spadać – możesz stracić część lub całość włożonych pieniędzy. Kryptowaluty nie są objęte ochroną depozytów. Ta lekcja ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady finansowej.

Dalej: Coiny i tokeny, warstwa 1 i warstwa 2.